Қызан тарихы
“Қызан ауылы Бозашы түбегінің орта тұсынан шығысқа қарай, облыс орталығынан солтүстік-шығыста 250 шақырымдай қашықтықта орналасқан. Теп тегіс тақтайдай төрт тарапқа созылып жатқан, даланың төсінде жатқан, шаң басқан қазақы ауыл. Ауыл аты сол маңдағы Қызан деген белгісіз заманның әулиесінің атауынан шыққан, Тарихы да болмашы, жоқтын қасы. Әрине, тарихсыздығы сырт көзге ғана. ”, – бұл Манғыстау ауданының энциклопедиясы “Өскен орда” (173 бет) тарихи шолу кітабындағы Қызан туралы мәлімет, сырт көзге қазақы көп ауылдың бірі болғаны мен Қызан тарихсыз емес.
Қызан – бұл киелі жерде адайдын не бір марғасқа ақын-жыраулары мен батырлары туған, өмір сүрген жер. “XX ғасырдың Гомері” атанған әлемдегі ең ұзақ жыр “Қырымның қырық батыры” аталатын қазақтын қымбат қазынасын біздің дәуірімізге жеткізуші аса көрнекті жырау Сенгірбекұлы Мұрын мен Абыл мен Нұрымның, Ақтан мен Қашағанның жолын жалғастырушы Адайдын атақты ақыны Түмен Балтабасұлының кіндік қаны тамған жер. Адайда исі қазаққа танымал, мақтаныш ететін елі мен жерін қорғаған екі батыры бар, олар: Сүйінғара Үргенішбайұлы мен Досан Тәжіұлы. Осы екі батыр Қызан ауылына қарасты Жиделі мен Тұрымда туып, суын ішіп, жаз жайлап, қыс қыстаған.
Қызан ауылы – ауыл атауына байланысты екі нұсқа бар. Біріншісі үлкендерден естіген көп айтылатын нұсқа бойынша ауыл атауы ауыл маңындағы қорымда жерленген Қызажы деген түркімен әулиесінің есімінен шыққан, Қызажы сөзі кейін айтыла келе Қызан атанған. Бозашыда Қызажы, Жұмажы және Ажы деген әулиелер болған. Ажыны қазір Ащы деп атайды Қаратөбенің қасында, Жұмажы деген Шебір ауылының касындағы Иланың солтүстік жағындағы жер. Екінші ғылыми нұсқа ауыл атауы әу баста Қазан болған, Қазан сөзі II-VII ғасырда өмір сүрген ғұн-бұлғар тілінде “қасиетті орын”, “орталық” дегенді білдіретін ұғым.
Қызан туралы алғашқы жазба мәлімет 1832 жылы Манғыстауды зерттеген Г.С. Карелин экспедетциясының топографы П.В Алексеевтің еңбегінде кездеседі. Онда Қызан тұщы суы мол құдықтары бар жер екендігі жазылады.
Екінші жазба дерек 1896 жылғы Закаспий обылысының орталығы Ашхабадта шыққан «Военный обзор» әскери шолу кітабында Манғыстауда орналасқан су көздері мен құдықтарын есепке алған. Сол кітапта Бозашыдағы Қызан жерінде 245 құдық бар деген мәлімет бар. Құдықтардың көптігіне қарап Қызанда едәуір халық отырғанын байқаймыз.
Қызан Бозашы түбегіндегі ең құдықтары көп, тұщы суы мол жер болған. Суын Адайдын Жарысы мен Жеменейі ортақ пайдаланған. Төменде 1884 жыл Закаспий обылысы Маңшылақ уезі Бозашыдағы екі болыстың үй мен жан саны берілген.
Бозашы Жеменей болысы.
Ауыл | Үй саны | Халық саны |
Олжашы – Бөкен | 337 | 1255 |
Ақбота | 338 | 1200 |
Кенже Мамыр | 220 | 970 |
Қойсары, Жақау | 204 | 885 |
Бәйбіше | 173 | 885 |
Қаратоқа | 153 | 690 |
барлығы | 1425 | 5730 |
Бозашы Жары болысы
Ауыл | Үй саны | Халық саны |
Кеще (Мұрат) | 297 | 1645 |
Дәулеталы | 311 | 1733 |
Жетімек | 286 | 1635 |
Назар | 364 | 1931 |
Тастемір | 274 | 1363 |
Базар, Тоқтамыс | 157 | 1482 |
Бектеміс | 223 | 1085 |
Жылкелді | 274 | 1539 |
барлығы | 2356 | 12638 |
1920 жылы Кеңес үкіметі орнағасын Маңшылақ уезі тарап орнына 29 болыстан тұратын Адай уезі құрылды. Қазіргі Қызан ауылының жері Үшінші Бозашы болысы болды. Болыс 8 әкімшілік ауылдан тұрды , негізгі ру — Муңал балалары болды. Рысалы, Жетімек жартылай көшпенді Жылойда Жартышеке, Аққұдық маңдарында отырады. Ескелді әкімшілік ауылы қыста Көкжал құлауларында, жаз шыға көктемде Қарынжарық, Сеңгірқумдарға, Қаратаудың шығыс бөлігіне жөне Қарақұмға дейін көшеді. Қысқа қарай Красноводскіге дейін қайтады. Болыстың 1000-ға тарта қожалықтары көп көшпей Бозашы түбегінің сотүстік шығысын жайлап жүреді. Олар Дәулеталы және Мурат (Кеще) ауылдары. 200-дей үй Жиделі және Түщықүдық, Оңтүстік батысында Қошақ араларында жүреді. Болыста балық шаруашылығын кәсіп етушілер жоқ. Өңір мал шаруашылығымен айналысады. Бул болыста егін салушы да жоқ. Жаздағы көші қон ұзындығы 150 шм-ға дейін созылды. Кестеде 1920 жылғы Үшінші Бозашы болысының үй-жан және мал саны көрсетілген.
Үшінші Бозашы болысы.
Ауылдар | Үй саны | Халық саны | Мал саны | |
1 | Кеще | 175 | 814 | 6147 |
2 | Жарылғас | 217 | 884 | 10443 |
3 | Дәулеталы | 379 | 1855 | 15433 |
4 | Шылым | 131 | 665 | 6950 |
5 | Рсалы | 147 | 686 | 4794 |
6 | Жетімек | 144 | 701 | 5218 |
7 | Ескелді | 134 | 650 | 5218 |
8 | барлығы | 1327 | 6195 | 54374 |
1927 жылы Адай уезі таратылып барлық жерде ірі байларды тәрқілеу, кедей жалшы топтарын құру, малшыларды біріктіру және отырықшыландыру, ауылшаруашылығын ұжымдастыру жүрді. 1929 жылы Маңғыстау ауданы құрылды. 1928 жылы ауыл аумағында №15-Қаратөбе ауылдық кеңесіне бағынышты «Еңбек» және «Талап» деп аталатын ауыршаруашылық артельдері құрылды. «Талап» артелі Қызанның солтүстік батыс, батыс, оңтүстік батыс аумағы Үштөбе, Қоңырорпа, Шиліқақ, Қарабатырға дейінгі аумақ болды. «Еңбек» артелі Қызанның солтүстік және солтүстік шығысы аумағы Жаңызақ, Тұрым, Қарағайлы, Жетітөбе, Қараш, Оралбай, Тобанияз болды.
1933 жылы №16-Тұрым-Жиделі ауылында «Жас бірлік» артелі, №17- Каленин ауылында «Жаңа адым» артелі құрылды. «Жас бірлік» артелі Қызанның шығысы Жиделіден Үлекке дейінгі аумақ болды, ал «Жаңа адым» артелі Ақшымырау, Үлек, Тасорпа, Қызық, Қарабатырдын аралығы болды. 1927-1934 жылдар аралығында ауданда 14 ауылдық кеңес пен 28 ауылшаруашылық артельдері және 6 балық аулайтын ұжымдық шаруашылық зорлықпен ұжымдасып отырықшыланды.
1934 жылы «Еңбек» пен «Талап» артельдері Жарғысы жетілдіріп, колхоз ұжымшар болып аталды. Колхозды ұйымдастыруға, шаруашылық жағынан нығайтуға үкімет орындары көп көңіл бөлді. Жаңадан ұйымдасқан колхоздар аяғынан тік тұрып кетуі үшін мемлекет тарапынан қамқорлық жасалып, оларға қайтарымсыз неие мен тегін мал берілді. 1941 жылы Жиделідегі «Жас бірлік» пен қазіргі Ақшымырау жерінде «Жаңа адым» атты колхоз ұжымдастырылды. «Еңбек», «Талап» және «Жас бірлік» колхоздары Қаратөбе ауылдық кеңесіне бағынды. «Жаңа адым» колхозы Каленин ауылдық кеңесіне бағынды. Қаратөбе ауылдық кеңесін орталығы 1930 -33 жылдары Қоңырорпа жерінде, 1934-36 жылдары Мәстекте, 1937 жылдан бастап Қызан болды. Сол кезде жиі ауысқан төрағалары Омар Қалқаев, Жеткізген Бәшенов, Ағым Қуанов, Бәтима Сағынай зайыбы, Ақмағанбет Қожабеков, Нұржігіт Шегіров, ал колхоз басқарушылары Қилыбай Аманшаев, Қосбай Амангелдиев, Бақажан Арыстанов болды. Осы кезде сауатты саналған ауыл азаматтары: Ізтұр Есеншев, Қармыс Бексейтов, Сармыс Өтеғұлов, Қартбай Аманқұлов, Тұрсын Қожықов, Нұрқожа Тілепиев, Шарау Шоланбеков, Жаңбырбай Ақбасов, Садақбай Досекенов, Жолмағанбет Тілеуов, Танаш Бисенов, Қойшыбай Бекбосынов, Көздібай Темірбеков кеңес-колхоз активтері болған.
1941 жыл Қаратөбе ауылдық кеңесінің төрағасы: Нұрманов Молдаш, шаруашылық басшылары «Еңбек» колхозында: Естекбаев Кетеш, «Талап» колхозында: Айтманов Сембай, «Жас бірлік» колхозында: Үбжанов Түгелбай, «Жаңа адым» колхозында Қаналиев Сейітахмет.
1941 жылғы ұжымшарлардың мал саны.
Ұжымшарлар | Үй саны | Қой-ешкі | Түйе | Жылқы | Сиыр | |
1 | Еңбек | 63 | 3894 | 114 | 609 | 89 |
2 | Талап | 45 | 3329 | 76 | 564 | 65 |
3 | Жас бірлік | 60 | 3509 | 131 | 886 | 54 |
4 | Жаңа адым | 118 | 5073 | 189 | 656 | 315 |
01.07.1940 жылғы жеке қожалықтағы үй мен мал саны.
Аулдық кеңестер | Үй саны | Қой | Ешкі | Түйе | Жылқы | Сиыр | |
1 | Қаратөбе | 212 | 1687 | 456 | 473 | 679 | 3 |
2 | Калинин | 119 | 1019 | 208 | 196 | 169 | 12 |
Ұлы Отан соғысы жылдары төрт колхоздан үш жүзден астам азамат елін қорғауға аттанды. Ауылда қалған тыл еңбеккерлері колхоздың негізгі байлығы малды аман сақтау, оны өз төлі есебінен өсіруге, одан алынатын өнімдерді молайту жолында жанқиярлықпен еңбек етті.
Ауылдық совет, колхоз председателдері мен мал бақташыларының алдынғы қатардағылары 1.07.1943 жыл
Ауылдық совет, колхоз аттары | Аты-жөні | Туған жылы | Атқаратын жұмысы | Көрсеткіш |
Қаратөбе ауыл советі | Нұрманов Молдаш | 1904 | Ауылдық совет председателі | Қарауындағы «Еңбек», «Талап» және «Жас бірлік колхоздарында мал өсіру: планда 1589 жылқы, орынд. 1666 бас – 105%, 123 сиыр орынд. 139 бас – 113%, 252 түйе орынд. 253 бас – 100,4%, 6013 қой-ешкі орынд. 7187 бас – 119% алынған. |
Еңбек колхозы | Естебаев Кетеш | 1896 | колхоз председателі | Мал өсіру: планда 486 жылқы орынд. 486 бас – 100%,, 57 сиыр орынд. 67 бас – 107%,, 90 түйе орынд. 92 бас – 102%, 2164 қой-ешкі орынд. 2453 бас – 113% алынған. 85 құлыннан 85, 10 ботадан 10, 16 бұзаудан 16, 931 қозы-лақтан 930 бас сақталды, 100 саулықтан 121 қозы алынды. |
Жас бірліқ колхозы | Шоланов Сран | 1918 | колхоз председателі | Мал өсіру: планда 651 жылқы орынд. 703 бас – 108%, 31 сиыр орынд. 35 бас – 102%,, 100 түйе орынд. 100 бас – 100%, 1977 қой-ешкі орынд. 2419 бас – 122% алынған. 148 құлыннан 148, 8 ботадан 8, 987 қозы-лақтан 984 бас сақталды, 100 саулықтан 109 қозы алынды. |
Талап колхозы | Медетова Зияда | 1915 | Ферма бастығы | Жылқы өсіру: планда 452 бас, орынд. 479 бас – 106%, 88 құлын түгел сақталды. |
Жас бірліқ колхозы | Шатыров Төлеш | Бос малшы | Өзіне бекітілген 500 бас қойды аман бағып келеді, 100 саулықтан 120 қозы алды. |
Соғыстан «Жаңа адымнан» елу азамат, «Жас бірліктен» отыз тоғыз азамат, «Еңбек» пен «Талаптан» алпыс аса азамат майдан даласында шейіт болды. Ауылда 1984 жылы Ұлы Отан соғысынан оралмаған азаматтарға арнап 154 жауынгердін аты жазылған ескерткіш тақта ашылды
1945-47 жылдардағы жеке қожалықтағы үй мен мал саны.
Аулдық кеңестер | Үй саны | Қой-ешкі | Түйе | Жылқы | Сиыр | |
1 | Қаратөбе | 115 | 1130 | 269 | 32 | 6 |
2 | Калинин | 118 | 532 | 154 | 22 | 16 |
01.01.1948 жылғы ұжымшарлардың мал саны.
Ұжымшарлар | Қой-ешкі | Түйе | Жылқы | Сиыр | |
1 | Еңбек | 5548 | 161 | 919 | 131 |
2 | Талап | 5496 | 89 | 803 | 108 |
3 | Жас бірлік | 5304 | 181 | 1289 | 73 |
4 | Жаңа адым | 7215 | 224 | 939 | 443 |
Соғыстан кейінгі 1946-1950 жылдар аралындағы бесжылдықта Шабаев Өмірхан басқарған «Жас бірлік» колхозының мал басын өсіру жоспарын ірі қарадан 162,5, түйеден 135,6, қой-ешкіден 104,3 пайызға орындап, аудан колхоздарының көш басында тұрды.
Колхозшылардың қиын қыстау және соғыстың сұрапыл жылдарындағы мал басын өсіріп, мол өнім алудағы ерен еңбегін ескеріліп “Талап” ұжымдарының басқармасының төрағасы Шабаев Өмірхан мен жылқы фермасының меңгерушісі Досекенов Садақбай 1948 жылы «Ленин» орденімен марапатталды7
01.01.1951 жылғы шаруашылықтағы үй саны мен еңбеке жарамды халық.
Шаруашылық аты | Үй саны | Еңбеке жарамды халық | |
1 | Еңбек | 83 | 144 |
2 | Талап | 74 | 112 |
3 | Жас бірлік | 92 | 201 |
4 | Жаңа адым | 116 | 196 |
01.01.1951 жылғы жеке қожалықтағы үй мен мал саны.
Ұжымшарлар | Қой-ешкі | Түйе | Жылқы | Сиыр | |
1 | Еңбек | 532 | 65 | 3 | 2 |
2 | Талап | 463 | 45 | 4 | 2 |
3 | Жас бірлік | 842 | 45 | 2 | 2 |
4 | Жаңа адым | 378 | 132 | 6 | 33 |
01.01.1951 жылғы ұжымшарлардың мал саны.
Ұжымшарлар | Қой-ешкі | Түйе | Жылқы | Сиыр | |
1 | Еңбек | 10452 | 240 | 1147 | 182 |
2 | Талап | 9536 | 144 | 1266 | 166 |
3 | Жас бірлік | 10424 | 280 | 2241 | 104 |
4 | Жаңа адым | 14774 | 344 | 1518 | 645 |
1951-52 қоян жылының қысы Манғыстауда малды едәуір шығынға ұшыратты. Жаз бойы жаңбыр жаумай қуаңшылық болып. Шөп шықпай қалды. Мал арық болды және қысқа жем шөп дайындалмады. Наурыздың бас кезінде бір метр қалыңдықта қар жауып жайылысты қар басып қалды. Мал бір ай қолға қарап қырылды. Сол кезде «Еңбек», «Талап» және «Жас бірлік» колхазының 30 мыңға жуық қой болатын, со қойлар қырылып тек 500 бас мал қалды. Бұндай қиын жағдайды бүкіл Манғыстау басынан кешті. Малмен қоса балалар мен үлкендер арасында бүкержік (цинга) деген ауру жайлап, бірталай адам қайтыс болды. Жедел өсіп келе жатқан мал саны күрт азайып кетті.
1954 жылғы ұжымшарлардың мал саны.
Колхоз | Жылқы | Түйе | Қой ешкі | Сиыр |
Еңбек | 1742 | 301 | 6496 | 115 |
Жаңа-адым | 2002 | 426 | 10807 | 175 |
Жасбірлік | 2812 | 320 | 5766 | 57 |
1951-52 қоян жылының қысынан кейін шаруашылықтардың ұсақтығы, шашыраңқылдығы олардын алға қарай дамуына қол байлау болатының өмір көрсетті. Енді оларды бір-біріне қосып ірілендіру, сөйтіп мал шаруашылығын қайтадан дамыту керек болды. Осыған байланысты 1954 жылы Манғыстау ауданында 29 ұсақ колхоз ірілендіріп 11 ұжымдық шаруашылыққа айналдырылды. «Жас бірліқ» пен «Жаңа адым» қосылып «XIX партсьезд» колхозы болды, колхоз пердседателі болып Сарин.О тағайындалды. Ал «Еңбек» пен «Талап» қосылып, іріленген «Еңбек» колхозы болып аталды, колхоз председателі Ахмедов Аққали, ал орынбасары Жаманбаев Естерек болып тағайындалды. Бұл кезде колхоздың шаруашылығы күйсіреген жағдайы ншар еді, 17 мың қойы мен шамалы ғана жылқы, түйесі бар еді. Басшылыққа шаруашылықты көтеру, колхозшылардың әл-ауқатын көтеру міндеті тұрды. Колхоз председателі Ахмедов Аққали мен оның орынбасары Жаманбаев Естеректің іскерлігі мен ұйымдастыру қабілеттерінің арқасында колхоз шаруашылығы дамыды. «Еңбек» колхозы 1957 жылы колхоз бойынша 100 аналықтан 117 қозы алуымен қортындылап, Қазан төңкерісінің 40 жылдығы қарсаңында аудандағы 17 колхоздың алдына шықты. Колхоз председателі Ахмедов Аққали «Еңбек Қызыл Ту» орденімен наградталды. Со кездегі колхоздағы белсенді азаматтар Ізбергенов Жыланбас, Есбосынов Мүслиман шопандар Теңізбаев Түзел, Бекбосынов Қойшыбай, Зайыров Айтқұл, Қасымов Есет, жылқышылар Түзелов Мұрат, Қыдырбаев Әуесхан, Асықбаев Баулы, Мықырбай, Шілдебай, Мұса, Жарқымбаев Әмет, Досекенов Садақбай.
Ахмедов Аққалидан кейін 1961 жылы Нәубетов Шүребей болды, одан кейін 1966 жылы колхоз председателі Әріпов Бисен болып 1969 жылға дейін қызымет жасады. Шаруашылық негізінен таза тұқымды қаракөл қойын өсіру болды. Ал жылдық табыс негізінен қаракөл елтірісін сатудан түсті.
1969 жылы наурыз айында Манғыстаудағы 13 колхоз іріленіп, 6 савхоз болып қайта құрылды. «Еңбек», «Чапаев» , «ХІХ партсьезді» колхоздары қосылып Бозашы савхозы деп аталды.. Бозашы савхозының председателі болып Сүлейменов Құлыбек тағайындалды.
Осы кездегі ауыл тарихындағы елеулі оқиға Масатов Шортанбайдың 1971 жылы ҚазақКСР-нің Жоғары Кеңесінің 8-ші шақырылымының депутаты болып сайлануы болды. Масатов Шортанбай 1927 жылы Қаратөбе ауыл советінде туған. Әкесі Масат қарапайым шаруа адамы болған. Жастайынан ерте жұмысқа араласқан ол ата кәсібі мал баққан. Малы күйлі , мал басы аман, жүн алу, мал алу жоспарларын асыра орындап отырған. Қай уақыттарда қатарының алды, озат шопаны атанды. Сол еңбектері бағаланып, аудан, облыс көлемі тарапынан көптеген алғыс көптеген алғыс хаттар, мақтау қағаздарын алды.
Бозашы савхозының 1969 жылдың аяғындағы мал басының есебі.
Савхоз | Қой | Жылқы | Түйе | |||||
барлығы | аналығы | барлығы | аналығы | барлығы | аналығы | |||
Бозашы | 5500 | 42500 | 2500 | 1000 | 180 | 380 | ||
Бозашы савхозы жерінің көлемі тым үлкен, шаруаны басқаруға игерімсіз болып 1974 жылы Ақшымырау совхозы бөлініп шықты. Ақшымырау савхозы бұрынғы «Еңбек» және «ХІХ партсьезді» колхозының жерін қамтыды. Орталығы Қызан ауылы болды. Совхоздың председателдері Түзелбаев Сүйесін (1974-79жж), Сүлейменов Құлыбек (1979-80жж), Құлтумаев Баулыбай (1980-87жж), Мизанбаев Елшібек болды. Ақшымырау совхозы құрылғаннан кейін колхозшылардың ерен еңбегінің арқасында мал басы өсіп 50 мың қойға жетті, озат әдістер, ғылыми жетістіктер өндіріске енгізілді. Село халқының әлуметтік хал-күйі күн санап жақсарды. Ауылға, кейбір жекелеген қыстақтар электр жарығына қосылды, қамтылмағандарына АВ-1 агрегаты пайдаланылды. 1982 жылы дәрігерлік амбулатория, 1986 жылы мәдениет үйі салынды.
1991 жылы еліміз Қазақстанның тәуелсіздік алуы, барлық жерде үлкен өзгерістер орын алды. 1994 жылы бұрынғы ауылдық кеңестер таратылып, әкімшілік болып құрылды. Қызан ауылының алғашқы әкімі Қуанбаев Аралбай болды.
1995 жылы еліміздегі жекешелендіруге байланысты Ақшымырау савхозы тарап орнына Ақшымырау және Қызан өндірістік коперативтері құрылды. Қызан өндірістік коперативінің төрағасы Мизанбаев Елшібек болды.
Нарықтық экономикаға байланысты ауыл шаруашылық өнімдеріне мемілекеттік сұраныс күрт азайды. Жалпы барлық жерде ауыл шаруашылық саласы қиын жағдайды басынан өткізіп, көбі тарап кетті. Халықтың көп бөлігі жұмыссыз қалып қиын жағдайды басынан өткізді. Бұрынғы ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін халық мұнай саласына маманданып, жақын жердегі Қаламқас, Қаражанбас кен орындарына жұмысқа тұрды.
Қазіргі таңда Қызан ауылы халқының әл-ауқаты мен әлуметтік жағдай жақсы, түбектегі іргелі ауылдардың бірі.
217 comments
com 20 E2 AD 90 20Wo 20Viagra 20Verschreiben 20Lassen 20 20Effet 20Viagra 20Duree effet viagra duree If there is some kind of genius happening here, it needs tostart materializing later this year, and taking your guidancedown is not a step in that direction, BGC analyst Colin Gillissaid cialis online reviews
buying prescription drugs in mexico
http://cmqpharma.com/# reputable mexican pharmacies online
best online pharmacies in mexico
mexican pharmaceuticals online: mexican online pharmacy – mexican pharmacy
п»їlegitimate online pharmacies india: best online pharmacy india – india pharmacy mail order
http://indiapharmast.com/# Online medicine order
buying prescription drugs in mexico online: mexico pharmacies prescription drugs – mexico drug stores pharmacies
mexico drug stores pharmacies mexico pharmacy mexico drug stores pharmacies
canadian pharmacy ltd: canadian pharmacy online store – legit canadian online pharmacy
https://indiapharmast.com/# buy prescription drugs from india
real canadian pharmacy: canadian pharmacy near me – my canadian pharmacy rx
Online medicine home delivery mail order pharmacy india Online medicine order
india online pharmacy: online shopping pharmacy india – online pharmacy india
canadian pharmacies compare: onlinecanadianpharmacy – reddit canadian pharmacy
pharmacy website india: п»їlegitimate online pharmacies india – indian pharmacies safe
mexico pharmacies prescription drugs mexican rx online mexican rx online
canadian pharmacy ed medications: my canadian pharmacy review – northwest canadian pharmacy
Online medicine home delivery: top online pharmacy india – Online medicine home delivery
best online canadian pharmacy: canadian pharmacy meds review – canadian online pharmacy reviews
cheapest online pharmacy india: reputable indian pharmacies – п»їlegitimate online pharmacies india
where to buy cheap clomid without dr prescription: can you get clomid without prescription – cost of clomid now
https://clomiddelivery.pro/# clomid cost
http://amoxildelivery.pro/# amoxicillin over the counter in canada
amoxicillin 875 125 mg tab: cheap amoxicillin 500mg – amoxil generic
http://amoxildelivery.pro/# amoxicillin 500mg capsules
cipro for sale: ciprofloxacin mail online – cipro online no prescription in the usa
http://ciprodelivery.pro/# buy cipro online without prescription
https://amoxildelivery.pro/# amoxicillin 500mg
paxlovid pharmacy: paxlovid india – paxlovid for sale
http://clomiddelivery.pro/# get clomid tablets
https://clomiddelivery.pro/# how to buy generic clomid without prescription
doxycycline 2014: doxycycline 100mg price in south africa – doxycycline capsule 100mg price
http://paxloviddelivery.pro/# paxlovid cost without insurance
paxlovid buy: paxlovid pharmacy – Paxlovid buy online
http://ciprodelivery.pro/# ciprofloxacin over the counter
paxlovid covid: buy paxlovid online – paxlovid for sale
where to buy generic clomid without dr prescription: can i purchase clomid no prescription – where can i get cheap clomid no prescription
buy ciprofloxacin over the counter: cipro 500mg best prices – cipro 500mg best prices
cipro ciprofloxacin: buy cipro online usa – buy cipro online canada
pharmacies in mexico that ship to usa: mexico drug stores pharmacies – mexican mail order pharmacies
best online pharmacies in mexico: mexico drug stores pharmacies – medicine in mexico pharmacies
п»їbest mexican online pharmacies п»їbest mexican online pharmacies mexico drug stores pharmacies
mexican rx online: mexican border pharmacies shipping to usa – buying prescription drugs in mexico
http://mexicandeliverypharma.com/# mexican rx online
buying from online mexican pharmacy medicine in mexico pharmacies mexican border pharmacies shipping to usa
mexican border pharmacies shipping to usa: buying from online mexican pharmacy – mexican mail order pharmacies
mexican rx online medication from mexico pharmacy mexican pharmacy
mexico drug stores pharmacies: purple pharmacy mexico price list – mexican pharmaceuticals online
http://mexicandeliverypharma.com/# mexican mail order pharmacies
pharmacies in mexico that ship to usa buying prescription drugs in mexico online mexican border pharmacies shipping to usa
mexican pharmaceuticals online: purple pharmacy mexico price list – п»їbest mexican online pharmacies
п»їbest mexican online pharmacies: best online pharmacies in mexico – best online pharmacies in mexico
best online pharmacies in mexico: pharmacies in mexico that ship to usa – mexico drug stores pharmacies
mexican pharmacy mexican rx online mexican pharmacy
п»їbest mexican online pharmacies: mexican online pharmacies prescription drugs – mexican mail order pharmacies
mexican drugstore online: purple pharmacy mexico price list – mexico drug stores pharmacies
mexican pharmaceuticals online: mexican online pharmacies prescription drugs – best online pharmacies in mexico
mexican rx online: medicine in mexico pharmacies – mexican border pharmacies shipping to usa
mexican pharmaceuticals online: mexican online pharmacies prescription drugs – mexico pharmacies prescription drugs
mexico drug stores pharmacies reputable mexican pharmacies online mexico pharmacies prescription drugs
buying from online mexican pharmacy: reputable mexican pharmacies online – mexican border pharmacies shipping to usa
medicine in mexico pharmacies: buying prescription drugs in mexico – buying prescription drugs in mexico online
mexican pharmaceuticals online mexico drug stores pharmacies purple pharmacy mexico price list
mexico drug stores pharmacies: mexican border pharmacies shipping to usa – buying prescription drugs in mexico
reputable mexican pharmacies online: mexican online pharmacies prescription drugs – mexican border pharmacies shipping to usa
medicine in mexico pharmacies: mexico drug stores pharmacies – medicine in mexico pharmacies
mexican border pharmacies shipping to usa buying from online mexican pharmacy buying prescription drugs in mexico
medicine in mexico pharmacies: mexican border pharmacies shipping to usa – mexico pharmacies prescription drugs
mexico pharmacies prescription drugs: п»їbest mexican online pharmacies – purple pharmacy mexico price list
pharmacies in mexico that ship to usa reputable mexican pharmacies online mexican mail order pharmacies
mexican border pharmacies shipping to usa: mexican border pharmacies shipping to usa – mexican border pharmacies shipping to usa
medicine in mexico pharmacies: buying prescription drugs in mexico – reputable mexican pharmacies online
mexican drugstore online: mexican pharmaceuticals online – reputable mexican pharmacies online
pharmacies in mexico that ship to usa mexico pharmacies prescription drugs buying prescription drugs in mexico
medication from mexico pharmacy: reputable mexican pharmacies online – best online pharmacies in mexico
purple pharmacy mexico price list: buying from online mexican pharmacy – mexican drugstore online
mexico drug stores pharmacies: mexican pharmaceuticals online – pharmacies in mexico that ship to usa
п»їbest mexican online pharmacies buying from online mexican pharmacy mexico drug stores pharmacies
buying prescription drugs in mexico: mexican mail order pharmacies – п»їbest mexican online pharmacies
medicine in mexico pharmacies: purple pharmacy mexico price list – buying from online mexican pharmacy
buying from online mexican pharmacy: п»їbest mexican online pharmacies – mexico drug stores pharmacies
mexican pharmaceuticals online purple pharmacy mexico price list medicine in mexico pharmacies
mexico drug stores pharmacies: buying prescription drugs in mexico online – best online pharmacies in mexico
https://prednisonebestprice.pro/# buy prednisone no prescription
low dose tamoxifen: tamoxifen estrogen – tamoxifen dose
where can i purchase zithromax online: zithromax capsules – zithromax for sale usa
http://cytotecbestprice.pro/# cytotec buy online usa
tamoxifen vs clomid: tamoxifen bone density – tamoxifen mechanism of action
acquisto farmaci con ricetta: Cialis generico 20 mg 8 compresse prezzo – farmacia online
https://viagragenerico.site/# viagra originale in 24 ore contrassegno
comprare farmaci online con ricetta: Cialis generico recensioni – Farmacie on line spedizione gratuita
farmaci senza ricetta elenco: Cialis generico controindicazioni – Farmacia online piГ№ conveniente
farmacie online affidabili: Tadalafil generico migliore – acquisto farmaci con ricetta
Farmacia online piГ№ conveniente: Farmacia online piГ№ conveniente – farmaci senza ricetta elenco
https://kamagrait.pro/# farmacia online piГ№ conveniente
viagra generico in farmacia costo: viagra online – viagra online in 2 giorni
cialis farmacia senza ricetta: viagra senza prescrizione – viagra originale in 24 ore contrassegno
farmacie online affidabili: Tadalafil generico migliore – acquisto farmaci con ricetta
comprare farmaci online con ricetta: kamagra oral jelly consegna 24 ore – acquisto farmaci con ricetta
http://farmait.store/# top farmacia online
viagra originale in 24 ore contrassegno: viagra online – viagra originale in 24 ore contrassegno
viagra ordine telefonico: viagra farmacia – cialis farmacia senza ricetta
viagra originale in 24 ore contrassegno: acquisto viagra – viagra online consegna rapida
blue pill viagra: Buy Viagra online in USA – viagra side effects
http://tadalafil.auction/# soft gel cialis
buy viagra online: Viagra online price – viagra professional
viagra dosage: buy sildenafil online canada – viagra prices
http://tadalafil.auction/# cialis capsules canada
cialis shop: cheapest tadalafil – canadian pharmacy no prescription generic cialis
reputable mexican pharmacies online: Best online Mexican pharmacy – pharmacies in mexico that ship to usa
http://mexicopharmacy.win/# mexican online pharmacies prescription drugs
buying erectile dysfunction pills online
https://edpillpharmacy.store/# best ed meds online
discount ed pills: Best ED meds online – ed pills cheap
http://indiapharmacy.shop/# indianpharmacy com
cheap ed drugs
http://mexicopharmacy.win/# п»їbest mexican online pharmacies
https://mexicopharmacy.win/# buying prescription drugs in mexico online
erectile dysfunction medication online
pharmacy website india: Top mail order pharmacies – indian pharmacy online
online pharmacy india: Top mail order pharmacies – best online pharmacy india
mexican border pharmacies shipping to usa: Certified Mexican pharmacy – mexican online pharmacies prescription drugs
boner pills online: Cheapest online ED treatment – online erectile dysfunction prescription
https://indiapharmacy.shop/# cheapest online pharmacy india
best ed meds online: Best ED pills non prescription – get ed meds online
https://mexicopharmacy.win/# pharmacies in mexico that ship to usa
online pharmacy india: indian pharmacy – top 10 online pharmacy in india
buy erectile dysfunction pills online: Cheapest online ED treatment – ed meds by mail
https://mexicopharmacy.win/# mexican mail order pharmacies
buying from online mexican pharmacy: Certified Mexican pharmacy – best online pharmacies in mexico
indianpharmacy com: Indian pharmacy online – buy medicines online in india
http://edpillpharmacy.store/# cheapest ed meds
indian pharmacy online: indian pharmacy – india pharmacy mail order
https://indiapharmacy.shop/# online pharmacy india
mexican mail order pharmacies: Mexico pharmacy online – mexico drug stores pharmacies
online ed meds: online ed prescription same-day – ed med online
http://edpillpharmacy.store/# buy erectile dysfunction pills
buy ed medication online: buying ed pills online – where to buy erectile dysfunction pills
world pharmacy india: Online pharmacy USA – online shopping pharmacy india
п»їbest mexican online pharmacies: Mexico pharmacy online – mexico drug stores pharmacies
best india pharmacy: Indian pharmacy online – online shopping pharmacy india
indianpharmacy com: Cheapest online pharmacy – top online pharmacy india
buy lipitor from india: Lipitor 10 mg price – lipitor simvastatin
purchase cytotec http://furosemide.win/# lasix 40mg
lasix 100 mg tablet
http://cytotec.pro/# purchase cytotec
buy cytotec online fast delivery: buy misoprostol tablet – buy misoprostol over the counter
cytotec pills buy online https://cytotec.pro/# cytotec abortion pill
lasix side effects
http://lipitor.guru/# lipitor 40 mg generic price
buy furosemide online: furosemide online – generic lasix
Cytotec 200mcg price cytotec best price buy cytotec
buy misoprostol over the counter https://lipitor.guru/# cheap lipitor 20 mg
furosemide 100mg
https://lisinopril.guru/# 1 lisinopril
Cytotec 200mcg price https://lisinopril.guru/# lisinopril 5 mg canada
lasix generic
lisinopril 5mg cost: Buy Lisinopril 20 mg online – lisinopril 40mg
buy cytotec online fast delivery buy cytotec online buy cytotec in usa
https://tamoxifen.bid/# tamoxifen effectiveness
buy misoprostol over the counter: cytotec best price – cytotec pills buy online
buy cytotec https://cytotec.pro/# Abortion pills online
lasix 100 mg tablet
cytotec buy online usa: buy misoprostol tablet – Abortion pills online
http://furosemide.win/# furosemide
buy cytotec pills online cheap https://cytotec.pro/# cytotec online
lasix for sale
lipitor price drop: cheapest ace inhibitor – buy lipitor online
buy cytotec pills: buy cytotec online – buy cytotec over the counter
http://lisinopril.guru/# lisinopril cost us
cytotec online http://lipitor.guru/# lipitor 10mg price
lasix dosage
furosemida 40 mg: buy furosemide – furosemide 100 mg
nolvadex half life: buy tamoxifen citrate – tamoxifen joint pain
cytotec buy online usa https://furosemide.win/# lasix side effects
buy furosemide online
lasix tablet: buy furosemide – furosemide
lisinopril without prescription: Lisinopril online prescription – price of lisinopril 20 mg
buy cytotec online fast delivery https://tamoxifen.bid/# cost of tamoxifen
furosemida
zestril 20 mg price in india: Lisinopril refill online – lisinopril 25 mg price
tamoxifen hair loss: Purchase Nolvadex Online – cost of tamoxifen
cytotec abortion pill https://cytotec.pro/# buy cytotec over the counter
furosemide 40 mg
Misoprostol 200 mg buy online: Misoprostol price in pharmacy – Cytotec 200mcg price
buying from online mexican pharmacy: purple pharmacy mexico price list – reputable mexican pharmacies online
indian pharmacy paypal world pharmacy india buy prescription drugs from india
world pharmacy india: india pharmacy mail order – top online pharmacy india
https://easyrxindia.shop/# cheapest online pharmacy india
https://easyrxindia.shop/# best india pharmacy
the canadian drugstore canadian discount pharmacy ed drugs online from canada
http://easyrxcanada.com/# canadian drug pharmacy
http://easyrxindia.com/# best india pharmacy
mexican mail order pharmacies: п»їbest mexican online pharmacies – mexico drug stores pharmacies
canadian pharmacies online canadian family pharmacy is canadian pharmacy legit
Online medicine home delivery: best india pharmacy – top 10 online pharmacy in india
http://easyrxcanada.com/# canadian pharmacies online
https://easyrxindia.shop/# indianpharmacy com
reputable mexican pharmacies online: mexican drugstore online – best online pharmacies in mexico
cheapest online pharmacy india: india pharmacy mail order – world pharmacy india
https://easyrxindia.shop/# top 10 online pharmacy in india
mexican border pharmacies shipping to usa: mexico drug stores pharmacies – reputable mexican pharmacies online
slot siteleri guvenilir: deneme bonusu veren siteler – bonus veren slot siteleri
http://sweetbonanza.network/# sweet bonanza siteleri
sweet bonanza nas?l oynan?r: sweet bonanza free spin demo – sweet bonanza 100 tl
bonus veren slot siteleri: en guvenilir slot siteleri – deneme bonusu veren siteler
slot kumar siteleri: yeni slot siteleri – deneme veren slot siteleri
https://denemebonusuverensiteler.win/# deneme bonusu
buy priligy Each medication is a capsule form of testosterone unde canoate
en yeni slot siteleri: slot siteleri guvenilir – slot kumar siteleri
https://sweetbonanza.network/# pragmatic play sweet bonanza
slot siteleri guvenilir: oyun siteleri slot – yasal slot siteleri
https://slotsiteleri.bid/# slot oyun siteleri
en guvenilir slot siteleri: slot siteleri guvenilir – slot oyunlar? siteleri
slot siteleri guvenilir: deneme bonusu veren slot siteleri – slot siteleri 2024
https://slotsiteleri.bid/# guvenilir slot siteleri
slot siteleri bonus veren: bonus veren casino slot siteleri – deneme bonusu veren slot siteleri
pin up: пин ап казино – пинап казино
vavada online casino vavada casino казино вавада
пин ап вход: пин ап вход – пин ап казино
http://pin-up.diy/# пин ап зеркало
пинап казино: pin up – пин ап
vavada зеркало: вавада казино – казино вавада
https://1win.directory/# 1win
vavada зеркало: вавада казино – vavada зеркало
пин ап казино вход: pin up казино – пин ап
http://pin-up.diy/# pin up casino
1xbet зеркало рабочее на сегодня: 1xbet зеркало рабочее на сегодня – 1xbet зеркало рабочее на сегодня
пин ап казино: pin up – пинап казино
http://1xbet.contact/# зеркало 1хбет
вавада казино: вавада рабочее зеркало – вавада