Кәсіпорындарда қабылданған еңбек шараларына байланысты еңбекақының бірнеше түрлері мен жүйелерін бөліп көрсетуге болады.

Еңбекақы түрлері

Келісімді жалақы

Мерзімді жалақы

Еңбекақының барлық нысандары тарифтік жүйе мен еңбекті нормалауға негізделеді.

Еңбекақы нормалау жұмысшы өзіне тапсырылған жұмысты орындайтын заңмен белгілейтін жұмыс күшінің ұзақтығы.

Жұмыс уақыты

Тапсырманы орындаумен байланысты нормаланатын уақыт.

Уақыт шығыны (нормаланбайтын уақыт)

Нормаланатын уақыт – дайындау – аяқтау (Тпз), оперативті (Топ), жұмыс орнын реттеу уақытынан (То), демалыс және жеке қажет/ге (Тотп), ұйымдық – техникалық себептерге (Тпт) байланысты үзілістерден тұратын уақытты айтамыз. Өз кезегінде жұмыс орнын реттеу уақыты ұйымдық және техникалық уақыттардан тұрады.

Уақыт нормасы мына формуламен анықталады:

Нврпз + Топ + То + Тотп+ Тпт

  • Жұмысшының кінәсінен болған жұмыс уақытының шығыны деп – еңбек және күн тәртібін бұзу салдарынан жұмыстағы үзілістерді айтамыз.
  • Жүріс пен іздеуге кеткен уақыт шығынын өндірістік емес жұмыс шығындарына жатқызамыз. Барлық күтуге кеткен уақытты ұйымдық – техникалық себептерге байланысты шығындар дейміз.

 

Тарифтік жүйе – орындалатын жұмыстың күрделілігі мен еңбек шартындағы ерекшелік еңбек интенсивтілігі сипатына қарай еңбекақы саралауды қамтамасыз ететін нормалар мен нормативтер жиынтығын айтамыз.

  • Тарифтік жүйе элементтері
  • Тарифтік қойылымға қосымша төлем және халықты еңбек жағдайынан ауытқуларға үстемелер.
  • Тарифтік біліктілік анықтамасы
  • Тарифтік нормалар
  • Бірінші разрядтық тарифтік қойылымы
  • Жалақының аудандық коэффиценттері

      1.Тарифтік бөліктілік анықтамасы – 1-ші разрядтық тарифтік қойылымы мен тарифтік торларды қолдануды қарастырамыз.

      2.Еңбекақы бойынша тарифтік торлар әртүрлі топтағы жұмысшылардың еңбегінің күрделілігіне байланысты еңбекақыны саралау құралы. Ол разрядтар саны және оларға сәйкес тарифтік коэффиценттерден тұрады. Тарифтік тор – тарифтік коэффиценттерінің разряды бойынша абсолютті және салыстырмалы түрде өсуінқамтамасыз ететіндей құралады.

       3.Тарифтік қойылым – жұмыс уақыты бірлігіндегі еңбекақының ақшалай түрде есептелген абсолютті мөлшері. Ол еңбекақы деңгейін анықтайды, себебі жұмысшының ең алдымен белгіленген аз еңбекақы мөлшері және жұмыс уақытының ұзақтығына байланысты есептелетін 1-ші разрядтық тарифтік қойылымына байланысты сәйкес біліктіліктері жұмысшының тарифтік қойылымы мына формуламен анықталады:

  • 1-ші разрядтың тарифтік қойылымы: сағаттық, күндік, айлық бола алады.
  • 1-ші разрядтың сағаттық тарифтік қойылымыеңбекақы мөлшерін бір жұмысшының айлық мөлшері ең аз жалақыға тең деп қабылданады.
  • 1-ші разрядтың сағаттық тарифтік қойылымы келесі формуламен анықталады:
  • ЧТС1 1-ші разрядты келісімді жұмысшылардың сағаттық тарифтік қойылымы.

 

  • Келісімді еңбекақыда жалақы мөлшері өндірілген өнім мен орындалған жұмыс көлемінің саны мен сапасына тікелей байланысты және кесімді белгілеу бойынша есептеледі.
  • Тікелей кесімді еңбекақы жұмысының жалақысы мына формуламен есептеледі:
  • жеке кесімді баға белгілеу, теңге/дана.
  • m – орындалған жұмыстың атауы немесе түрі.
  • Nф – есепті кезеңдегі нақты орындалған жұмыстың саны, дана.

 

  • Жұмыс бірлігіне жеке кесімді баға белгілеу келесі формулалардың бірі арқылы есептеледі:
  • Вп уақыт бірлігіндегі өндірім нормасы, дана/сағат.
  • ЧТС – сағаттық тарифтік қойылым
  • t – жұмыс бірлігіне кететін уақыт нормасы, норма/сағат.

 

  • Жеке келісім – сый еңбекақы кезінде жұмысшы тікелей келісімді жалақыға қоса белгіленген көрсеткіштерге қол жеткізгені үшін сыйақы алады. Бұл жүйе бойынша жалақы келесі формуламен есептеледі:
  • Жанама кесімді еңбекақы өндірістік телімдерге қызмет көрсететін қосымша және көмекші жұмысшылары қолданады және жалпы жанама кесімді бағаны қызмет көрсететін жұмысшының нақты өлшеміне көбейту арқылы есептеледі:
  • Вніқызмет көрсететін жұмысшыларының сағаттық өндірілім нормасы
  • Ноқызмет көрсету нормасы
You May Also Like

Есеп және аудит

МЕНІҢ БОЛАШАҚ МАМАНДЫҒЫМ- ЕСЕП ЖӘНЕ АУДИТ             Есеп және аудит– БҰЛ…  Экономикалық…

Өзімді және елімді дамыту

Өзімді және елімді дамыту Мен өзімді он жылдан кейін Қызылорда облысының әкімі…

Біздің жасыл достарымыз, ашық сабақ

Білім беру саласы: Денсаулық Бөлімдері:Валеология Тақырыбы:Біздің жасыл достарымыз. Бөлме және дала өсімдіктерін…

Жануарлардың қора-жайларында көмірқышқыл газы мөлшерін анықтау

Зтс 5  Бақылау сұрақтары: 1көмір қышқыл газының үлесін анықтау  ЖАНУАРЛАР ҚОРА-ЖАЙЛАРЫНДА КӨМІРҚЫШҚЫЛ…