ЖОСПАР:

І КІРІСПЕ

1.Микробиология пәні және мiндеттерi

ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1.1 Медициналық микробиология

1.2 Микроорганизмдер морфологиясы

1.3 Бактериялардың ферменттерi

Қорытынды

Микробтар, немесе микроорганизмдер (бактериялар, саңырауқұлақтар, карапайымдар, вирустар), өзара ұқсатығымен, ерекшелiктерiмен және қарым-қатынастарымен жүйелендірілген. Бұнымен арнайы ғылым – микроорганизмдердi жүйелеу айналысады.

Жүйелеу үш белiмнен тұpaды: жiктелуi, таксономиясы және идентификациялау.

Микроорганизмдер жасушаға дейiнгi (вирустар – Vira патшалығы) және жасушалық (бактериялар,
архибактериялар, санырауқұлақтар мен қарапайымдылар) пiшiндермен берiлген. Жаңаша жоғарғы деңгей бойынша жасушалык тiршiлiк иелерцпн жiктелуiнде 3 домендi (немесе «империялар») ажыратады:

«Bacteria», «Archaea» және «Eucarya»:

1). «Bacteria» доменiпрокариоттар, нағыз бактериялар (эубактериялар);
2). «Archaea» доменiпрокариоттар, археабактериялар;

3). «Eucarya» доменiэукариотгар, олардың жасушаларында ядро, ядрошық және ядро қабықшасы, ал цитоплазмасында күрделi құрылымды органеллалармитохондриялар, Гольджи аппараты болады.

Домендер патшалықтан, типтен, кластан, реті, туыстастық, тұқымдастьқ, түрден тұрады.

Негiзгi таксономиялык категориялардың бiрi түр (species) болып табылады. Түр – жақын қасиеттер.мен бiрiктiрiлген, бірақ  тұқымдастықтың басқа өкiлдерiнен айырмашылығы бар жекеленген даралар жиынтығы.

Морфологиялық, тинкториалдық (боялғыштығына байланысты), дақылдық, биохимиялық және  антигендiк касиеттеріне байланысты ұқсастығы бар, қоректік ортада бөлiнiп алынған, бiртектi микроорганизмдер жиынтығы таза дакыл деп аталады.

Белгiлi бiр кезден белiнiп алынған, түрдiң. басқа өкiлдерiнен айырмашылығы бар микроорганизмдердің таза дақылы штамм деп аталады.

 КлОН жалғыз микроб жасушасынан өсiрiлген, ұрпақтар жиынтыгы.

Иденфикациялау мен типтеу мына көрсеткіштерді пайдаланады

Фенотиптік: Грамша бояу, морфологиялық және дақылдык қасиеттерге, биохимиялық реакциялар, көмірсу кездерiн пайдалану, антибиотикограммасы, бактериоцинотиптеу, фаготиптеу, антигендiк касиеттері, жасуша кабырғасының химиялық құрaмы (пептидогликан, микол қышқылы), сонымен қатар жасушаның ақуыздары мен майлары.

Генотиппик: G + С қарым-қатынасы, ДНҚ гибридизациясы, молекулярлыкқ барлау (зондирование),

плазмидтiк талдау, ДНҚ рестрикциясынын белшектерін полиморфизмі, риботиптеу.

Филогенетикалык: pPHҚ-iздiлiктi талдау, РНҚ-РНҚ-гибридтеу, праймерлер туындыларын

пайдаланып полиморфты ДНҚ-ын амплификациялау, 16S жоне 23S pPНҚ-ын секвестрлеу.

Бактериялардын жiктелуi.

Халықаралык кодекспен шешiмi бойынша бактерияларға келесi
таксономиялық категориялар -ұсынылған: класы, белiмi, реті, туыстастығы, тұқымдастығы, түрі. Түрдің
аталуы бинарлық номенклатурфға сойкес, дәлрек айтса екі сезден тұрады. Мысалы, мерез қоздырғышы

Treponema раZZidиm деп жазылады. Бiрiншi сез – тұқымдастығын аталуы, бас әріппен жазылады, екiншi
сез түрінің аты кiшi әріппен жазылады. Түрдi кайталап айткан кезде тұқымдастығының атынан бас әріпі
ғана қалдырылады.

Мысалы: Т. раllidиm.

Бактериялар прокариоттарга жатады, дәлрек айтқанда ядроға дейінгi организмдерге, өйткенi оларда қабықшасыз, ядрошықсыз, гистонсыз арнайы ядросы болады, ал цитоплазмасында курделi құрылымдар органеллалар (митохондриялар, Гольджи аппараты, лизосомдар және т.б) болмайды.

Берджидің ескі науқастар ауларында бактериология жуйелiгi бойынша бактерияларды жасуша кабырғасының ерекшелiктерiне карай 4 белiмге ажыраткан: Grасiliсиtеs – жасуша кабырғасы жұқа, грам теріс бактериялар;

Firmiсиtеs – жасуша кабырғасы қалын, грам оң бактериялар;

Теnеriсиtis – жасуша қабырғасы жок бактериялар;

Меndоsiсиtis – жасуша кабырғасында ақауы бар археобактериялар.

Әр белiм Грам бойынша боялуына, жасуша пiшiнiне, оттегін кажет етуіне, қозғалгыштығына, зат
алмасуы мен қореқтенуінің ерекшелiктерiне карай секцияларға немесе топтарга белiнген едi.

«Вастепа» доменi (эубактериялар) «Агспаеа» доменi (архебактериялар)
«Васгепа» доменiнде келесi Архебактерияларының жасуша қабырғасында пептидогликан
бактерияларды атап кетуге болады: болмайды. Оларда ерекше рибосомалар мен ррррривосомалқривосомалықрибосомалыкРНК,
жасуша қабырғасы жұқа, грамтеріс (pPНIQ болады, «архебактерия» терминi 1977 жылы пайда
бактериялар болды. Б~ «архе» қосымшасында көрсетілмегендей ежелгi
жасуша қабырғасы калын, грам оң тiрішiлiк пiшiндерiнiн бiрi. Бұлардың арасында инфекция
бактериялар қоздырғыштары жоқ.
жасуша қабырғасы жоқ
бактериялар (Mollicutes класы –
м икоплазмалар)

*Жасуша қабырғасы жұқа, грамтеріс эубактерияларды пiшiнi бойынша ажыратады:
– сфера пiшiндi, немесе коктар (гонококтар, менингококтар, вейлонеллалар);

– ирекше пiшiндi – спирохеталар мен спириллалар;

– таякша пiшiндi, риккетсиялар да жатады.

** Жасуша қабырғасы қалын, грам оң бактерияларға жатады:

– сфера пiшiндi, немесе кокктар (стафилококтар, стрептококгар, пневмо-коктар);

– таяқша пiшiндi, сонымен катар актиномицеттер (бұтақталған жiпше тәріздес бактериялар),

коринебактериялар (шоқпар тәріздес бактериялар ), микобактериялар мен бифидобактериялар

Бактерия жасушасының құрылымы.

Бактерия құрылымы электронды микроскоппен бүтiн жасушаларды және олардың ультра жұқа кесiндiлерiн көру арқылы жақсы зерттелген. Бактерия жасушасың қабырғадан және цитоплазматикалық мембранадан тұратын қабықша қоршап жатады. Қабықша астында нуклеоид деп аталатын ядродан және қосындылардан тұратын протоплазма жатады. Бұдан басқа қосымша құрылымдар болады: капсула, микрокапсула, шырыш, талшықтар, жiпшелер. Кейбiр бактериялар қолайсыз жағдайларда спора түзуге қабілетті.

Жасуша қабығгасы – берiк, серпiлмелi жасушаға белгiлi бiр пiшiн берiп, жанындағы цитоплаз-
матикалық мембранамен бiрлесе отырып бактерия жасушасының iшiндегi жоғары осмостық кысымды
«ұстап» тұратын құрылым.

Цитоплазмалық мембрана – ультражұқа кесiндiлердi электронды микроскоппен  екiндiгiн керемiз (аралары ашық түсті қабатпен белiнген, 2,5 нм қалындықтан тұратын 2 күңгірт қабаты болады). құрамы бойынша жануарлар плазмалеммасына ұқcac, ек! липидтi қабаттан және мембрана құрылымын тесiп өтiп жататын интегральды акуыздар мен беткейiне енгiзiлген фосфо-
липидтерден тұрады. Бұлардың кейбіреулері заттарды тасымалдауға қатысатын пермеазалар болып табылады.

Капсула, микрокапсула, шырыш. Каnсула- қалындығы 2,0 мкм-ден асатын, бактерия жасушасының қабырғасымен тығыз байланысқан, сыртқы шекаралары анық байқалатын шырышты құрылым.

Кептеген бактериялар микрокапсула түзедi, ол – қалындығы 0,2 мкм-ден жұқа, тек кана электронды микроскоппен байқауга болатын шырышты түзiлiм. Капсуладан анық сыртқы шекаралары байқалмайтын, мукоидты экзополисахаридтер – шырыш ретiнде ажыратуға болады. Шырыш суда ерiгiш болады.

Талшықтар – бактерия жасушасына қозғалғыштық қабілетін бередi. Талшықтар өз бастауын цитоплазмалық мембранадан алатын, жасушадан ұзындау болып келетiн, жіңішке жiпшелер болып келедi. Талшық қалындығы 12-20нм, ұзындығы 3-15 мкм болады. Олар үш белшектен тұрады: спираль тәріздес жiпше, iлмек жоне арнайы дискiлерден құралған (грам-оң бактерияларда 1 жұп, грам-терiс бактерияларда 2 жұп дискiлер) езегi бар базальдық денешiк. Талшықтар дискiлерiмен цитоплазмалық мембрана мен жасуша қабырғасына бекiтiледi.

Талшықтар антиген болып табылатын, Н антиген ақуыз – флагеллиннен (flagellum – талшық) тұрады. Флагеллин суббiрлiктерi спираль тәріздес ширатылған. Бактериялардың талшықтар саны тырысқақ вибрионындағыдай бiреуден (моноmрих), iшек таяқшасы мен протейдiкiндей бактерияның жан-жағында орналасқан ондаған, жүздеген (nериmрихmар) болуы мумкін.
Лофотрихтар – жасушаның бiр шетiнде орналасқан талшықтар будасы. Амфитрихтар – жасушаның екі шетiнде бiр ғана талшықтан болады.

Қылшықтар, немесе пилилер (фимбриялар) – талшықтарға қарағанда жіңішкеәрi қысқа, жiпше тәріздес құрылымдар . Пилилер жасуша беткейiнен басталып, пилин ақуызынан тұрады. Оларда антигендiк белсендiлiк болады. Пилидің адгезияға, яғни бактерияның зақымданушы жасушаға жабысуына, қоректенугне, су-тұз алмасуына жауап беретiн және жыныстық (F – пили), немесе конъюгациялық түрлерiн ажыратады.

Споралар – жасуша қабырғасының құрылымы грам-оғ бактериялар сияқты, тыныштық жағдайдағы бактериялардың өзгеше формасы.

Споралар бактерияның тiршiлiк етуіне қолайсыз жағдайлар (кұрғату, қоректік заттар жетiспеушiлiгi және т.б.) туған кезде түзiледi. Бактерия жасушасының iшiнде бiр спора (эндоспора) түзiледi. Спораның түзiлуi санырауқұлақтардағыдай кебею тәсілі емес, бұл – түрдiң сақталуына ғана кемектеседi.

You May Also Like

Молекула ғылымының шығу тегі және даму тарихы, СӨЖ

СӨЖ Тақырыбы: Молекула ғылымының шығу тегі даму тарихы Жоспар: Кіріспе: Негізгі бөлім:…

AutoCAD бағдарламасына аспаптан нүктелер координаталарын импорттау және экспорттау, СӨЖ

СТУДЕНТТІҢ ӨЗІНДІК ЖҰМЫСЫ AutoCAD бағдарламасына аспаптан нүктелер координаталарын импорттау және экспорттау ЖОСПАРЫ…

Экономикалық тепе-теңдік және экономикалық өсу

СӨЖ Тақырыбы:”Экономикалық тепе-теңдік және экономикалық өсу ” Мазмұны: Кіріспе Негізгі бөлім 1.Экономикалық…

Әйел репродуктивті жүйесінің құрылуы және дамуы. Етеккір циклінің нейроэндокринді реттелуі. Дисфункционалды жатырдан қан кету, СӨЖ

СӨЖ Тақырыбы:  «Әйел репродуктивті жүйесінің құрылуы және дамуы. Етеккір циклінің нейроэндокринді реттелуі.…