Тарихы

¨Шешендiк өнер көне Римде үлкен күшке ие болды. Цицеронның мәлiмдеуiнше, республикалық Римде сөз құдiретiне ие болған адамға тәңiрiндей табынған. Олар адамды даңққа бөлейтiн екi қасиеттi өнер бар: бiрi – қолбасылыРеспубликалық Рим мемлекеттiк iстердi халық жиындарында, сенатта, сотта ерiктi әрбiр азаматтың сөйлеу мүмкiндiгiне ие болатындай жағдайда қараған. Сондықтан Рим республикасының әрбiр азаматына шешен сөйлеудiң қыр-сырына қанығып өсу мeмлeкeт iстeрiнe араласy талабынан тyындаған. Рeспyбликалық Рим үшiн қоғамдық қарқынды өмiр, сөз бостандығы шeшендiк өнeрдiң кeңiнeн өрiстeyiнe жол ашты. Басқаша айтқанда ”дeмократия -шeшендiк өнeрдiң анасы”. Бiрақ Римдe рeспyбликалық өкiмeттiң құлаyы Римдiк классикалық өнeрдiң дамyына тeжey салды. Көнe Рим шeшeндiк өнeрiнiң ұшар шыңы дeп Цицeронды танимыз. Марк Тyлий Цицeрон -шeшeндiк өнeрдiң көнe римдiк тeорeтигi. Ол өзiнiң шeшeндiк өнeр қақындағы ұлы ойларын ”Шeшeндiк өнeрдiң үш трактаты” (”Шeшeн тyралы”, ”Брyт”, ”Шeшeн”) eңбeгiндe зeрлeп қалдырды.қ, екiншiсi- шешендiк” деп бiлген

Қазақтардағы шешендік өнер

¨Халқымыздың даналығының үлгісі шешендік сөздер – ғасырлар бойы халық сынынан ерекшеленіп өткен құнды мұра, асыл қазына. Шешендік өнеріне ерте замандардан-ақ, үлкен мән берілген. Қазақтың шешендік сөз тарихы Майқы би мен Аяз билерден басталып (XII-XIII ғғ.), Жиренше шешен, Асан қайғы (XIV-XV ғғ.) есімдерімен қатысты калыптасып, өркендей түсті. Шалгез, Бұхар (XV-XVIII ғғ.), Шортанбай, Дулат, Мұрат, Төле, Қаз дауысты Қазыбек, Әйтекелерге жалғасты. Шешендік өнерінің кеңінен дамып биіктеген кезеңі – XV-XVIII ғғ. Бұл кез қазақ халқының жоңғар, қалмақ, қытай басқыншыларына қарсы тұрып, өз тәуелсіздігін қорғау жолындағы күрес жылдары еді.

Шешендік өнердің ерекшеліктері

¨ Біріншіден, қазақ шешендерінің сөздері жазбаша емес, ауызша айтылып дүниеге келеді де, одан кейін бірден-бірге жатталып, ұрпақтан-ұрпаққа жетеді.

¨Екіншіден, айтыла келе бастапқы нұсқа қалып өзгертіліп отыруы мүмкін.

¨Үшіншіден, шешеңдік сөздер кейінгі айтушылар тарапынан қажетіне қарай өзгеріп қолданылып отырған. Шешендік сөз ақындар айтысы сияқты сөз тартысы дау үстінде, ел тағдыры талқыланған ұлы жиын кеңес кезінде, оңаша ой толғау не сұхбат, әңгіме-дүкен барысында арнау, сәлем, өсиет түрінде де өмірге келген.

Шешендік өнердің кезеңдері

  1. ХІІ-ХІІІ ғасыр. Майқы би мен Аяз биден басталады
  2. XIV-XVI ғасыр. Асан Қайғы мен Жиреншенің кезеңі
  3. XVII-XVIII ғасыр.Ел құрасқан шешендер” Төле би, Әйтеке, Қазыбек билердің уақыты
  4. XVIII ғасыр. Хан сұлтандарға шешен Байдалы, Әз Жәнібек, Тіленші би, Шалқар би
  5. XІХ ғасыр. Болыстарға қарсы шешен Махамбет, Бала би, Тұрысбол, Сырым батыр

Шешендік

  1. Би
  2. Ақын-жазушы
  3. Жыршы
  4. Шайыр
  5. Айтыскер
  6. Жырау

Ш.Уәлихановтың айтуынша шешен болу үшін 2 шарт болу керек

  1. 1.Елдің әдет-ғұрпын,  заңын жетік білу керек.
  2. 2.Шешендік қабілеті, дарындылығы болу керек.

А.Байтұрсынұлы

Шешен сөздердің зор мүшелері:

  1. Бастамасы
  2. Ұсынбасы
  3. Қорытпасы
  4. Мазмұндамасы
  5. Қыздырмасы

А. Байтұрсынов

 шешендік сөзді 5 түрге бөлді

  1. Саясат шешендік сөзі
  2. Билік шешендік сөзі
  3. Қошемет шешендік сөзі
  4. Білмір шешендік сөзі
  5. Молдалардың уағыз сөзі
You May Also Like

Лақтыруға қарсы жабдықтар

ЛАҚТЫРУҒА ҚАРСЫ ЖАБДЫҚТАР Лақтыруға қарсы жабдықтар ұңғыма сағасын сұйықтық пен газды-сұйық қоспасының…

Сабын және синтетикалық жуғыш заттаp

Сабын және синтетикалық жуғыш заттаp[өңдеу] Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет Сабын —…

Еркіндік дәрежелі дельта-роботты жобалау және басқару, дипломдық жоба

Еркіндік дәрежелі дельта-роботты жобалау және басқару Дипломдық жобаның мақсаты: дәнекерлеу жұмыстары (сурет…

Кәсіпорынның өндірістік құрылымы

Кәсіпорынның өндірістік құрылымы Мұнай-газ өндірісіндегі еңбек заты – мұнай мен газдан тұратын…