Дұрыс тамақтану- денсаулық кепілі

Біздің тамағымыздың пайдасы мен зияны

Мазмұны:

Кіріспе

І. Теориялық бөлім.

1.1.Дұрыс тамақтану- денсаулық кепілі

1.2.  Тамақтану тәртібі

1.3. Тамақтанудың негізгі ережелері

1.4.  Тамақтану процесінің принциптері

1.5. Тамақ ішу тәртібі

ІІ. Зерттеу  бөлім.

Тамағымыздың пайдасы мен зиянын анықтау:

2.1. Сынып оқушылары арасында сауалнама жүргізу;

2.2. Тағам заттарының құрамын және тағамдық коспалардың кодтарын қарастыру;

  1. 3. Ет пен сорпа құрамындағы ақуызды сапалық анықтау;

2.4. Чипсылардың каллорияларын анықтау;

ІІІ. Қорытынды

IV.Ұсыныс 

Кіріспе

Қазақстан халқының, оның ішінде балалардың, жастардың денсаулығы төмен деңгейде болғандықтан, Қазақстан азаматтарының денсаулығын нығайту, салауатты өмір салтын ынталандыру туралы Елбасының жолдауын, егемендіктің кілтін ұстар жастардың болашағына апаратын, алтын сүрлеу десе болады. «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын іске асыру бойынша салауатты өмір салтын қалыптастыратын жағдайларды және қауіп факторларды анықтау менің жұмысымның басты мақсаты болып табылады.Салауатты өмір салтының бірі- дұрыс тамақтану жатады. Тамақтану – адам ағзасы үшін аса маңызды кажеттілік. Адам үнемі күш-қуат жұмсайды, соны қалпына келтіру үшін ол дұрыс тамақтана білуі тиіс. Қазiргi жастар мен балалар үшiн ең сүйiктi тағамдар – балмұздақ, тәттi нан, чипсы, кока-кола, поп-корн, донер, шаурма, пица болып тұрғаны белгiлi, ал бiздiң мақсатымыз – жасөспiрiмдердi денсаулығы мен ағзасының жетiлуiне қажеттi тағамдармен қоректенуге дағдыландыру. Қазіргі кезде көшеде кетіп бара жатқан  жасөспірімнің, балалының қолынан көретініміз осы.

Зерттеудің өзектілігі: Қазақстан халқының, оның ішінде жастардың денсаулығы төмен деңгейде болғандықтан, Қазақстан азаматтарының денсаулығын нығайту, салауатты өмір салтын ынталандыру туралы Елбасының жолдауын, егемендіктің кілтін ұстар жастардың болашағына апаратын, алтын сүрлеу десе болады. «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын іске асыру бойынша салауатты өмір салтын қалыптастыратын жағдайларды және қауіп факторларды анықтау жұмысымыздың басты мақсаты болып табылады.  Салауатты өмір салтының бірі- дұрыс тамақтану жатады. Тамақтану – адам ағзасы үшін аса маңызды кажеттілік. Адам үнемі күш-қуат жұмсайды, соны қалпына келтіру үшін ол дұрыс тамақтана білуі тиіс. Дұрыс тамақтану дегеніміз – аз-аздан әр түрлі тамақтарды қабылдау. Тамақты жеткіліксіз мөлшерде ішу немесе тым артық ішу де ағза үшін зиянды. Тамақты жиі қабылдау, майлы, тәтті, тұзды тағамдарды пайдалану да зиянды. Олардың бірі семіздікке, кейбіреуі асказан, бауыр, бүйрек ауруларына әкеп соқтырады.

Қазiргi жастар мен балалар үшiн ең сүйiктi тағамдар – балмұздақ, тәттi нан, чипсы, кока-кола, поп-корн, донер, шаурма, пица болып тұрғаны белгiлi,  бiздiң мақсатымыз – жасөспiрiмдердi денсаулығы мен ағзасының жетiлуiне қажеттi тағамдармен қоректенуге дағдыландыру. Қазіргі кезде көшеде кетіп бара жатқан  жасөспірімнің, балалының қолынан көретініміз осы.

Содықтан, жоғарыда айтылғандарды еске ала отырып, біз елдің болашағы- жастар дұрыс тамақтанамыз ба соны тексеруді  жөн көрдік.

Жұмысымыздың мақсаты:

  • оқушылардың  өз пікірлерін тыңдай отырып,  қосымша   мәліметтер бере отырып  денсаулық құндылығы, дұрыс  тамақтану  туралы  түсініктерін кеңейту;
  • денсаулықтың адам өміріндегі маңыздылығын түсіндіру;
  • денсаулықты күтуге, дұрыс тамақтана білуге тәрбиелеу.

Әдістер: лабораториялық, математикалық,  әлеуметтік сауалнама.

Міндеттері: тағамның сапа көрсеткішіні анықтау әдістерін, тағамның каллориясын анықтау, тағамдық қоспалардың  және консерванттардың жіктелуін, олардың адам ағзасына әсерін анықтау; газдалған сусынның, тез дайын болатын тағамдардың сапасын тексеру, берілген тағамдық заттардың экологиялық қауіпсіздігін бағалау.

Жасаған зерттеу жұмыстарымыз:

  1. оқушылар арасында әлеуметтік сауалнама жүргізу;
  2. Тағам заттарының құрамын және тағамдық коспалардың кодтарын қарастыру;
  3. оқушылардың медициналық карточкалырмен танысу және сараптау;
  4. Ет пен сорпа құрамындағы ақуыздарды сапалық анықтау;
  5. Чипсылардың каллорияларын анықтау;
  6. асханасындағы ас мәзірін қарастыру;

І. Теориялық бөлім

1.1.Дұрыс тамақтану-денсаулық кепілі

Балалар мен жасөспірімді дұрыс тамақтандыру олардың денсаулығын нығайтып, дене және ой қабілетінің дамуына мүмкіндік береді, еңбек ету мен сабақ үлгеру қабілетін артырады. Егер тамақтану дұрыс ұйымдастырылмаса, тиімсіз, яғни жеткіліксіз болса, организмде метаболизм, зат алмасу бұзылып, оның айналадағы ортаның зиянды әсеріне және әртүрлі жұқпалы ауруларға қарсы тұрарлық қабілеті төмендейді.Балалардың тамақтануының үлкендерге қарағанда, едәуір айырмасы болады. Үлкендерге тамақ организмдегі тіршілік процестерін қолдану үшін, әртүрлі жұмыстарға жұмсалған күш қуатты қалпына келтіру үшін қажет болса, өсіп келе жатқан жас организмге тек өмірлік процестерді ғана қолдану үшін емес, сонымен бірге бүкіл организмнің өсу, даму, қалыптасу процесіне қажет.

Тамақтану сауаттылығының бес негізі бар:

1) Тамақ құрамында негізгі оректік заттардың болуы (нәруыз, май, көмірсу);

2) Тамақ рационында қосымша заттардың болуы (витаминдер, микроэлемент);

3) Тамақ нәрлігі адам жасына, денсаулық күйіне, табиғат климатына байланысты;

4) Тәулік бойынша тамақтану тәртібінің мөлшерін сақтау;

5) Тамақтанудың санитарлық – гигиеналық нормаға сай болуы.

1.2.  Тамақтану тәртібі

Тамақтану тәртібі дегеніміз – ас қабылдауда белгілі бір уақытқа бағыну, сондай — ақ тамақтану кезінде астың мөлшерін және мәзірін сақтау деген ұғымды білдіреді. Тамақтану режиміне мына төиендегі принциптер енеді.

Бірінші, тамақтану барысында тәуліктік кесте белгілеу.

Екінші, тәулігіне бір — екі рет қана тамақтану дұрыс емес, белгілі мөлшерде үш – немесе төрт рет тамақтану керек.

Үшінші, тамақ құнарлы болғаны жөн. Себебі, адам ағзасы дұрыс қабылдайтын, оны асқазан еш қиындықсыз қорытатын тағам түрлері, яғни белок, майлар, витаминдер, минералды заттарға бай болғанын адам өзі таңдай алуы шарт. Бұл ретте дәрігер — диоьологтың да кеңесі артық болмайды.

Тәуліктік ас мәзірі әртүрлі болуы керек. Тамақтану кезінде адам өзінің ас қабылдау қабілеті, көңіл — күйіне баса назар аударғаны жөн. Кей ретте тамақ жеңіл жүрсе, кей ретте ол керісінше бұл процесті бәсеңдетеді.Мұны мамандар физиологиялық процесс деп те атайды.

Тәбет дегеніміз – аштыққа қарсы тұратын құбылыс. Ол мына бір принциптермен дәлелденеді. Атап айтқанда, тамақ қабылдау мезгіліне, тағамның түрі, дәмі немесе иісі, түрлі қоспалар, тіпті бұл ретте адам ойы да өзіндік рөл атқарады. Адамның тәбеті шылымға, кофеге, шайға, апиын, ішімдік, тағы басқаларына ашылатын көрінеді. Бірақ, мұндай физиологиялық қажеттіліктен аулақ болған дұрыс.

Тәбет кей ретте асқазанның шұрылдап, маза бермеуі, бос, еш жұмыссыз тұрғандығымен қиналады. Бұл симптом мешкейлерге тән. Бұл орайда халықтық медицина ондай адамдарға бірнеше күн өзіне аштық жариялағанды ұсынады.

Тамаққа деген тәбет сыр білдірмей де келеді. Ол сыртқы фактролардан делдал іздемейді. Адам белгілі тамақты құмартқанда, тәбеті өздігінен пайда болады. Міне, осы кезде адам асханада өзі қалаған ас әзірлеп, дастархан басына жайғасып, тамақтанғанға не жетсін дейді. Және солай да жасайды. Бұл адамның организмі шын мәнінде ас қабылдауға дайын екендігінен жақсы хабар бергендігі.

1.3. Тамақтанудың негізгі ережелері

Аштық – «табиғаттың дауысы», немесе, асқазан тамақ қажет етеді деген ұғымі. Бұл қағида тамақ ішетін уақыттың келгендігін білдіреді. Ертеректе тамақ ішетін кесікті бір кесте, уақыт жоқ – тын. Адамда тамаққа деген тәбет пайда болғанда ол өзінде ауыз бен өңешінің барын сезінеді. Ал, асқазандағы бұлшық еттердің жұмылуы аштық пен тәбеттің ашылғанынан хабар береді.Тәбет дегеніміз – аштыққа қарсы тұратын құбылыс. Ол мына бір принциптермен дәлелденеді. Атап айтқанда, тамақ қабылдау мезгіліне, тағамның түрі, дәмі немесе иісі, түрлі қоспалар, тіпті бұл ретте адам ойы да өзіндік рөл атқарады. Адамның тәбеті шылымға, кофеге, шайға, апиын, ішімдік, тағы басқаларына ашылатын көрінеді. Бірақ, мұндай физиологиялық қажеттіліктен аулақ болған дұрыс.

Тәбет кей ретте асқазанның шұрылдап, маза бермеуі, бос, еш жұмыссыз тұрғандығымен қиналады. Бұл симптом мешкейлерге тән. Бұл орайда халықтық медицина ондай адамдарға бірнеше күн өзіне аштық жариялағанды ұсынады.

Тамаққа деген тәбет сыр білдірмей де келеді. Ол сыртқы фактролардан делдал іздемейді. Адам белгілі тамақты құмартқанда, тәбеті өздігінен пайда болады. Міне, осы кезде адам асханада өзі қалаған ас әзірлеп, дастархан басына жайғасып, тамақтанғанға не жетсін дейді. Және солай да жасайды. Бұл адамның организмі шын мәнінде ас қабылдауға дайын екендігінен жақсы хабар бергендігі.

Аш адам бір жапырақ нан мен суды да қанағат тұтады. Бұл орайда оның тәбеті жоғары болады. Ал, ашқарақ адамға келсек, ол алдына келгеннің бәрін опыруға дайын. Мұндайда халықтық медицина ондай адамдарға белгілі рацион, кесікті кесте, тамақты қанағатықпен тұтыну керектігін ұсынады.Асқазан өз қажетін алды делік. Бірақ, тәбет басылмай тұр. Бұл тағамның дәмді әзірленгендінен де болады. «Өзі тойғанмен, көзі тоймай тұрғанын қараша» деген қызғаныш осыны білдірсе керек. Көптеген әдебиеттерде асқазан жартылай бос болуы керек деп жазылады. Бұл ас қорыту процесін жеңілдетеді. Екіншіден, тақыл – тақыл тағам қабылдауға мүмкіндік береді. Адамның тәбеті мен оның асқа деген құмартулығын артырады дейді.

Тойып тамақ ішуге болмайды. Тағамның мөлшері, оның сапасы, қабылдау кестесі, гигиена ережесі және қолайлылық этикасымен реттелуі керек. Тамаққа деген тәбетіңіз болмай тұрып, ас қабылдамаңыз. Тамақтану тәртібі дегеніміз – ас қабылдауда белгілі бір уақытқа бағыну, сондай — ақ тамақтану кезінде астың мөлшерін және мәзірін сақтау деген ұғымды білдіреді.

1.4. Тамақ ішу тәртібі

Тамақ ішу  тәртібін жүйелі  түрде сақтамау  асқазан  ауруларының дамуының негізін салады, ағзадағы  зат  алмасуының бұзылуын туындатады.Осындай ретсіз тамақтану  асты  көп  ішу  дағдыларын қалыптастырады, яғни  дене  салмағының  артуына , ал  кейде  семіруге  әкеп  соқтырады. Әсіресе, организмі калыптасу  мен қарқынды өсу  деңгейінде  болатын жеткіншектер  дұрыс  тамақтану тәртібін  сақтағаны  маңызды , ал  мектептін  немесе КТМ-нің  жоғары сыныптарындағы (қурстарындағы) сабақтарда  оларға қойылатын  талаптар  жеткілікті  жоғары.ТМД  елдерінің  жетекші  ғалымдары  балалар  мен  жеткіншектердін тамақтық заттар  мен  қаутқа ( яғни  күнделікті  рационының калориялығы ) кажеттілік  нормаларын жасаған . Осы  ғылыми  негізделген  ұсыныстарға сәйкес  14-17 жастардағы  жасөспірімдердің тәуліктік  тамақ  рационының калориялығы 2900 килокалорияны , осы  жастардағы  қыздарда -2600 килокалорияны,құрауы керек.Тамақ калориялығы  күш-қуатты жұмсаукөлеміне байланысты белгіленеді,  сондықтан  да КТМ оқушылары үшін олардың  оқу- өндірістік  жұмысының сипатын  есептей  отырып,  осы  норманы 10-15%-ке артгыру қарастырылған.Белгілі  бір  сағаттарда  ғана  тамақ  ішу  маңызды. Бұл  жағдайда ағзада  уақытқа  шартты рефлекс қалыптасады, яғни  тамақ  ішу  белгіленген уақытта  асқазан  сөлі  көбірек  бөлінеді,  тәбет  ашылады, тамақты  жақсы  қорытуға жағдай  жасалады.Тамақ  ішудің  жекелеген уақыттарды  мектептегі  сабақтың басталуына, олардың  ұзақтығына,  мектеп  пен  үй  арасындағы  жолға  кететін уақытқа  байланысты біршама  ауысуы  мүмкін . Дегенменде  бұл айырмашылық 30-40 минуттен аспауы  керек.Мектеп  ыстық  тамақтың  міндетті түрде  берілу қажеттілігін  атап  өткен жөн. Жоғары  сынып оқушылары  мектепте 5-6  сағаттан, егер үйірме, секцияларға және т.б. қатысуға қалатын болса, кейде одан да көп  уақыт  болады. Сөйтіп, ертеңгілік  тамақ  пен  түскі  астың арасындағы  үзіліс 7 сағатқа, тіпті  одан да  көпке  созылып  кетуі  мүмкін.Бутерброд, бәліш, тәтті  тағамдар  ыстық асқа деген ағзаның  қажеттілігін  өтей  алмайды,  құрғақтай  тамақ  жеу де  зиянды. Мектептегі  дұрыс  ұйымдастырылған  тамақтану оқушының  үлгерімі  мен  жұмыс  қабілеттілігінің артуына   жәрдемдеседі. Мектептегі  тамақтың сауықтыру әсері  тәрбиелеуге мәнмен  үйлестіріледі – болашақ өмірде режим  сақтау  әдетін  баянды  етеді.

Қазіргі мектептерде оқушыларды ыстық  тамақпен  қамтитын асханалар  бар. Оқушылар  санына байланысты  тамақ не сол жерде  дайындалады  не коғамдық   тамақтандыру орындарынан әкелініп, мектеп асханасында  ысытылады. Өзге бір маңызды  талап – көлемі  және калориялығы  бойынша  қабылдауға  тамақты дұрыс  бөлу.Таңертеңгіліқ  ас қою, тығыз  болсын; түскі  аста негізгі  тамақ қабылданады; кешкі  ас калориялығы  жөнінен таңертеңгіліқ  аспен бірдей болып  ұйқыға  кемі 1,5-2 сағат  қалғанда  ішілуі  керек. Тамақты  өте жәй, ұйықтар  алдында қабылдау зиянды, ол ұйқыны қашырады, ас қорытуды қиындатады, май  жиналуына  себепші  болады.Кейде үйықтар  алдында  бір  стакан айран ішкен  пайдалы . Бұл ретте кешкі  ас жеңілдеу  болғаны жөн.Дұрыс  құрастырылған  тамақтану рационының құрамында  сұйықтың  жеткілікті  көлемі  болады. Дегенменде денеге  елеулі  ауырлық  түскенде, жорық  күндері ,жазда  сүйық-сусынның  қажеттілігі  артады , өйткені   тер бөлінуі күшейеді  де, ағзаның  сұйықты қажет  етуі  көбейеді. Шөлді қайнаған  су, шәй ішіп басу  керек. Лимонадты, газдандырылған суды және құрамында қанты бар өзге де сусындарды  шектелген  көлемде қабылдау  керек.Жоғарғы сынып  оқушысынының  тамақтану  тәртібін  нақты  көз алдымызға  елестетіп   көрелік. Күн жеткілікті  тығыз және  калориялы  ыстық  таңертеңгілік астан басталады. Бұл  дайындауы  онша  қиын емес сосиска, жұмыртқа, омлет, ботка, сүт қатылған шәй немесе  кофе, какао, бутерброд  болуы керек.Екінші  таңертеңгілік асты оқушылар  мектептегі үшінші  сабақтан кейін,  яғни  таңертеңгі бірінші  астан  кейін 3-3,5 сағат  өткеннен  кейін  қабылдайды . Бұл  ас ет не  балығы бар, гарнирлі  ыстық  ас және шәй. Түскі асқа салат немесе венегрет, сорпа, ет не балығы бар гарнирлі  екінші тамақ, компот немесе кисель ұсынылады. Кешкі тамакка сүзбе,сүт,айран, жеміс-жидек тағамдары  желінеді. Кешкі  асқа шөлдетіндей  тамақ даярлауға болмайды.Ет  немесе  балық, сүт, жеміс- жидектер, нан секілді  тағамдар күн  сайынғы ас мәзіріне, ал өзге – қаймақ, жұмыртқа, сүзбені күнде емес етіп ас мәзіріне қосу керек , бірақ бұлардың  бәрі де апталық рационда болуы керек.Тамақ  әр түрлі болуы үшін азық-түліктің  түрін көбейтіп  қана қоймай, сондай- ақ  олардан түрліше тағамдар дайындау қажет.Жалпы білім беретін мектеп оқушыларының тамақтану  режимі мен сииаты туралы айтылғандар КТМ-де оқитын жасөспірімдерге  де  қатысты. Алайда, жоғарыда айтылғандай, олардың рационы  кәсіби  қызметіне, теориялық сабақтарды өндірістік оқумен үйлестіру  қажеттілігіне байланысты 10-15 пайызға  көбейтілген . Егер орта мектеп  пен КТМ-пің  кейбір  оқушылары  диета тағамдарына мұқтаж  болса, онда дәрігердің қортындысы бойынша  олар  үшін диета  тағамдары дайындалады.

Тамақтану  режимінің маңызды  элементтерінің  бірі- тамақтың  қайда  ішілетіндігі, тазалығы т.б. «Жүріп  келе  жатып», не өте  ыстық  немесе суып қалған тамақты ішуге  болмайды. Бірінші және екінші ыстық  тамақтың  температурасы  шамамен 50  С  болуы тиіс. Негізгі  тағамдарды  ішу  арасында  тәтті тағамдарды  жемеу  керек, өткені бүлар  тәбетті,  ішек- асқазан  жолы жұмысының ырғағын  бұзады. Спортпен  шүғылданған  кейін, үлкен  дене  жүктемелерін  орындағаннан  кейін  бірден  дастарханға  отыру  ұсынылмайды.Әрбір  оқушы  тамақтану  тәртібін  сақтанудың маңыздылығын, мектепте немесе КТМ-де ыстық тамақ бар, жоқтығын есте үстауы керек.Оқушылардың  өздерінің  белсенді  көзқарасына  және әсіресе  тазалық белсенділерінің  түсіндіру  жұмыстарына  сәйкес  мектептегі, КТМ-дағы тамақтану жүмыстары дұрыс ұйымдастырылады.

Балалар мен жасөспірімді дұрыс тамақтандыру олардың денсаулығын нығайтып, дене және ой қабілетінің дамуына мүмкіндік береді, еңбек ету мен сабақ үлгеру қабілетін артырады. Егер тамақтану дұрыс ұйымдастырылмаса, тиімсіз, яғни жеткіліксіз болса, организмде метаболизм, зат алмасу бұзылып, оның айналадағы ортаның зиянды әсеріне және әртүрлі жұқпалы ауруларға қарсы тұрарлық қабілеті төмендейді.Балалардың тамақтануының үлкендерге қарағанда, едәуір айырмасы болады. Үлкендерге тамақ организмдегі тіршілік процестерін қолдану үшін, әртүрлі жұмыстарға жұмсалған күш қуатты қалпына келтіру үшін қажет болса, өсіп келе жатқан жас организмге тек өмірлік процестерді ғана қолдану үшін емес, сонымен бірге бүкіл организмнің өсу, даму, қалыптасу процесіне қажет.

Тамақтану сауаттылығының бес негізі бар:

1) Тамақ құрамында негізгі оректік заттардың болуы (нәруыз, май, көмірсу);

2) Тамақ рационында қосымша заттардың болуы (витаминдер, микроэлемент);

3) Тамақ нәрлігі адам жасына, денсаулық күйіне, табиғат климатына байланысты;

4) Тәулік бойынша тамақтану тәртібінің мөлшерін сақтау;

5) Тамақтанудың санитарлық – гигиеналық нормаға сай болуы

Қарап отырсақ, таматанудың тәуліктік мөлшерінің 70% мектепте жүргенде, сабақ уақытына сәйкес келеді екен, сондықтан мектеп асханасынан таматану ережелері мен гигиенасын бақылау және тексеру маңызды болып табылады.

Жасөспірімдердің тамақ нәрлігі мен құрамы нормаға сай болуы керек. Бала немесе жасөспірім тәулігіне 80 – 100 гр нәруыз, 100 гр май, 380 гр көмірсу қорек ету керек. Нәруызды сүттен, дәнді – дақылдардан, еттен, көмірсуды нан, салат, картофельден, майлы заттарды май, жұмыртқа, сүттен, витаминдерді өсімдік және жануар майынан, минералды тұздар мен микроэлементтерді шай, шырын, компот және жеміс – жидек сияты заттардан алады. Осыған байланысты асхананың тамақтану тізімінде 2 – 6 жастағы балалардың тамақ құрамы 1 кг салмағына шаққанда 70 – 75 ккал, 11 – 15 жастағылардың ккал – сы 44 – 55, ал ересек балалардың тамақ құрамы 35 – 40 ккал болуы қажет. Біздің асханамыздағы апталық тама тізімін қарағанда, таңертенгілік ас 507 ккал, түскі ас 794 ккал, түстен кейінгі ас 545 ккал болады, яғни нормаға сай келеді деп есептеледі.

 ІІ. Зерттеу  бөлім.

Тамағымыздың пайдасы мен зиянын анықтау

2.1. Сынып оқушылары арасында сауалнама жүргізу;

Бірінші міндетім– өз сыныптастарымның  арасында сауалнама жүргізу. Сауалнамаға 24 оқушы қатысты. Сауалнамаға келесі сұрақтар берілді:

  1. Чипсы, кириешки, тез дайын болатын тамақтар жие қолданасыз ба?

2.Sprite,Coca- cola, Fanta, лимонадтарды жие ішесіз бе?

3.Sprite,Coca- cola, Fanta сусындарының құрамын білесесіз ба?

  1. Өз денсаулығыңыз туралы не айтасыз?
  2. Сізді асқазан аурулары жие мазалайма?
  3. Үйге келгенде ыстық тамағыңыз дайын болмаған жағдайда қандай тағамдарды, тамақтарды жеуді дұрыс көресіз? Не ішесіз? Не жейсіз?

Осы сауалнаманың қорытындысы бойынша: сауалнамаға қатысқан оқушылардың 80% Sprite,Coca- cola, Fanta, лимонадтарды жие қолданады екен. Бірақ құрамын және адам ағзасына тигізетін әсерін білмейтіндерін айтты.

2.2. Тағам заттарының құрамын және тағамдық коспалардың кодтарын қарастыру;

Екінші міндетім–  тағамдық заттардың  құрамын қарастыру және тағамдық қоспалардың сипаттамасын анықтау болды.

Осы жұмыстың қорытынды бойынша : иммундық процесстерді және асқорыту жүйесінің жұмысын бұзатын көптеген зиянды заттардың болуы. Осы жұмысты өзімнің бірге оқитын құрбы- достарыммен бірге істедім.  Sprite,Coca- cola, Fanta сусындарының құрамында болатын консерванттар мен танысып, олардың адам ағзасына әсерін интернет- ресурстары арқылы анықтадық.

Осы мақсатта мен Coca- cola сусынының «керемет қасиеттері»- не тоқталып, тәжірибе жасап көрсетуді жөн көрдік. Кола құйылған банкке таттанған шеге салу. Салыстыру мақсатында ағынды суы бар банкігеде жаңа шеге салу. Алғашқы күндері еш нәрсе білінбеді. Тек жаңа шеге кішкене таттанды. Екінші аптада таттанған шегені банкіден алып шығып, сүрттік. Шеге жаңадан еш айырмашылығы болмай қалды, тек жылтырлығы ғана жарқын болмады, яғни тат еріп жойылып кетті.

Өз көздерімен көргендіктен  көбісі сол сәттен бастап, мұндай сусыннан аулақ болуын жөн көрді.

«Coca- cola» сусынын туралы қызықты мәліметтер:

  • АҚШ жол полициясының машиналарында үнемі «Coca- cola» сусынын жүреді екен, авария болған соң жолдағы қанды жуу үшін .
  • Батареялардағы татты кетіру үшін 1 бөтелке кола құйыңыз. Тат жоғалып кетеді.
  • Таттанған болтты бұрау үшін колаға малынған шүберекпен сүртіңіз, тат жоғалып кетеді.
  • Дақ кетіру үшін коланы қолданыңыз.
  • Көлік терезесінде коламен сүртіңіз, түк қалмайды.
  1. 3. Ет пен сорпа құрамындағы ақуызды сапалық анықтау;

Үшінші міндетім-«Calina Blanka» сорпасындағы және еттің құрамындағы ақуызды сапалық анықтау. Мақсаты: аталған заттардағы құрамындағы ақуызды тәжірибе түрінде сапалық анықтау.

2.4. Чипсылардың каллорияларын анықтау;

Төртінші  міндетім–  чипсындің құндылығын анықтау.

Есептеулер жүргізу барысында чипсының құндылығы- 540кДж- ға тең екені анықталды.

Яғни бір күнде осындай екі пакет чипсы жеп, бір күнге қажет энергияны толтырып алуға болады екен. Бірақ чипсыдың құрамындағы консерванттардың құрамын, ағзаға әсерін біле отырып, экологолиялық  дұрыс тамақтан ған жөн.

Осы жоғыда аталған барлық міндеттерді жүзеге асыру мақсатында жетекшіммен бірге тәрбие сағаттарын өткіздік.Соңында тағыда бір рет сауалнама жүргізілді.

Қорытынды: 

Жасаған зерттеулердің қорытындысы бойынша тез дайын болатын тағамның және газдалған сусындардың құрамында консерванттар мен канцерогендердің мөлшері көп болды. Бұл көсылғылар генетикалық деңгейде қайтымсыз өзгерістерге әкеліп соғады. Сондықтан мұндай тағамдық заттардан аулақ болғаны жөн. Адам ағзасы дұрыс өсу мен даму үшін әр адамның өзінің күн тәртібі болуы керек. Тамақтану- рационалды, құнарлы болу қажет.  Дұрыс тамақтанбау әртүрлі ауруларға әкеліп соғатынын ұмытпаған қажет. 

Ұсыныс:

– Оқушыларға тамақтану мәдениетін үйрету керек.

– Дұрыс тамақтану үшін тамақтанудың гигиеналық ережелерін сақтау қажет.

– асханада міндетті түрде сүт өнімдерінің боуы;

– осы жоғарыда атап көрсетілген қағидаларды ұстанып, ережеге сай тамақтансақ, әрине біздің денсаулығымыз жақсармаса нашарламайды;

– Сонымен қоса ата-аналардың өз балаларының дұрыс тамақтануына жете көңіл бөлгендерін қалар едік.

– Кола, фанта, әртүрлі газдалған сусындардың орнына тазартылған, сүзілген сусындар қолдану;

– Тағам, тамақ  таңдап алар алдында міндетті түрде этикеткаға қарау;

You May Also Like

Сырға, ғылыми жоба

СЫРҒА МАЗМҰНЫ Аннотация Кіріспе. 3 ІІ Негізгі бөлім. 4 2.1 Сырға туралы…

Қыздың көркі-ұзын шаш, ғылыми жоба

Тақырыбы: «Қыздың көркі-ұзын шаш» Ғылыми жетекшісі:  Еуразия Гуманитарлық институтының «Қазақ және орыс …

Бесік жырының тәрбиелік мәні, ғылыми жоба

“Бесік жырының тәрбиелік мәні” ғылыми жоба Аннотация Бесік жыры — тұрмыс-салт жырларының көне түрінің бірі.…

Қазақтың айбынды батыры Сеңкібай, ғылыми жоба

ТАҚЫРЫБЫ:«ҚАЗАҚТЫҢ АЙБЫНДЫ БАТЫРЫ-СЕҢКІБАЙ» Аңдатпа  Бұл жұмыста автор қазақтың айбынды жеңімпаз батыры, киелі,…