Әже.Әже-ата-ананың анасы, үйдің үлкені, мейрімі мол, құшағы кең, ақылы сара, өзі дана, немере мен шөберелердің сүйікті жаны. Десе де қазақ әдебиетінде әже жайлы өлең жазып,прозаға қосу ХХ ғасырда қолға алынды.Оған себеп – бірінен соң бірі жалғасқан тарихи әлеуметтік жағдай.

Әжелер өнегесі мен олардың тәлім-тәрбие ұрығын себуші , ұлттық салт-дәстүрлі кейінгі ұрпаққа аманаттаушы ретіндегі ешкім қайталай алмайтын бейнесі XVI-XVIII ғасырларда-ақ айқындалып,ХХ ғасырдағы қазақ прозасында , поэзиясында анық көрініс табуына елеулі әсер етті. Ел тарихында бір рулы елге ана болып, ел бірлігін сақтап келген Домалақ ана, Абайдың әжесі Зере секілді әжелердің бейнесі аңыз-әңгімелерде, әдеби шығармаларда сомдаған. Әжелер туралы жазылған өлендер де көп. Әнге айналғандары қаншама ?! Мәселен, М.Мақатаевтың «Ақ қимешек көрінсе», Қ.Мырзалиевтың «Асыл әже», Ж.Нәжмеденовтың «Әжеме», Ербол Бейілхан «Әже», С.Жиенбаевтың «Таба нан», тағы басқа әже тақырыбығындағы өлеңдері.

М.Мақатаевтың «Ақ қимешек көрінсе», деген әже туралы өлеңіндегі әже туралы ойлар жоғарыдағы аты аталған туындылардағы әжелер бейнесімен байланысы қандай ? Аталмыш шығармалардағы әжелер- «Әлемдегі әженің бәрі бір ме»?! деп Мұқағали ақын айтқандай, таққа отырып ел басқармағанымен, ерінен бұрын сөз бастамағанымен, барлық тәрбиенің, барлық құндылықтың бастауында тұрады. Әжелер өнегесі – ұрпақтаң-ұрпаққа ұласып ,ғасырдан-ғасырға жалғасатын тәрбиенің таусылмас қайнар көзі болып саналады. Обал,сауып, ынсып, парыз, аманат, борыш қанағат секілді ұғымдар маңызының айқындалып , бала санасына терең сіңуіне әже ықпалы зор екендігі сөз болды. Өз жұртының дәстүрін күзеткен әжелерге деген сағыныш, ерекше құрмет анық байқалды. Көнеден жаңаға бет алған әжелер образы қазақ халқының салт – дәстүрімен , тәлім-тәрбисімен тығыз байланысты. Болашақ ұрпақты тәрбиелеуде әженің орны, әженің рөлі айтарлықтай.Қазіргі  қоғамдағы   қарттар  үйіндегі  әжелер   ше?  Немересіне   ертегі  айтатын –балабақша   болса,  немересінің  бал  қылығына  зар мұңды  әже зарын кімге  айтады.  Қазақы  ауылда  салтымыздың   қаймағы   бұзылмаған.  Қалада   тасбауыр   ұрпақ  қарттардан  қашады.

      Сөзімді   қорытындалай келе, әжелер   ғибраты көркем  шығармалардан   көптеп кездестіреміз.  Қазақ  әжелерінің  арқасында  Шоқан,   Ыбырай  Абай даналарымыз  әлемге  танылды.

You May Also Like

Мектеп – кеме, білім – теңіз, эссе

Мектеп – кеме, білім – теңіз Адамның адамшылдығы.. жақсы ұстаздан болады. Абай…

Ұлы даланың перзенттері, эссе

Эссе Тақырыбы: «Ұлы даланың перзенттері» Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков-1966 жылы 13 наурызда Жамбыл…

Тәуелсіз елдің ұлымын! эссе

Тәуелсіз елдің ұлымын! Өлмедік! Зар еңіредік, сабыр еттік, Шашатын алтын сәуле таңды…

Менің туған жерім, эссе

Менің туған жерім «Сенде көктем,сенде алма ағаш гүлі бар, Аспанында аяулы   елдің…